بودند و بر در آن نشانده بودند و از بالاى تلى بلند در حلب پرواز كردند و فرو شكستند و هلاك شدند . اما يمانيه ، اين گروه ياران يمان بن رباب‌اند و معتقدند كه خداى عز و جل بر چهره و صورت انسانى است ، زيرا هر چيزى هلاك مىشود جز صورت او و ايشان به رستاخيز كافرند و معتقدند كه جهان نابود نمىشود و مردار و شراب را حلال مىدانند ، چنين مىپندارند كه اين كلمات ( مردار و شراب ) نام مردانى است كه خداوند خلافت و ولايت ايشان را ناخوش داشته ، يعنى ابو بكر ، عمر و عثمان . اما هشاميه [ 1 ] ، اين گروه ياران هشام بن حكم‌اند كه به جبر و تشبيه قايل‌اند و مىگويند كه خداوند عز و جل به گونهء چراغ مىدرخشد و هشام از متكلمان و شاطران ايشان است . گروه ديگر شيطانيه‌اند ، ياران شيطان طاق [ 2 ] كه سخنش نزديك به سخن هشام است . گروه ديگر جعفريه‌اند ، كه آشكارا در خداوندى جعفر سخن مىگويند و مىگويند جعفر آن نيست كه ديده مىشود ، بلكه او خود را بدين گونه با چهرهء زشت ناپسند به مردمان مانند مىكند تا با او خوگر شوند . اما قرامطه ، اين گروه ياران قرمط اند كه مردى از سواد كوفه بود و خونريزى مخالفان را برايشان حلال كرد و از اين روى بود كه قرامطه چندين بار بر حاجيان شورش كردند . اما زيديه ، اين گروه به چندين دسته‌اند : از جمله جاروديه كه ياران سليمان بن جرير جارودند . گويند كه پيامبر على را به جانشينى تعيين كرد اما از راه وصف نه تشبيه و سپس حسن و حسين را ، پس هر كس كه از فرزندان اين دو تن با تيغ آخته و با آگاهى از كتاب و سنت قيام كند او امام است . از جملهء ايشان جريريه‌اند كه ياران سليمان بن جرير رقّى هستند . گويند امامت از آن على بود و بيعت ابو بكر و عمر ، از طريق تأويل ، خطايى بود و اين دو سزاوار كفر و فسق نيستند اما هر كس كه با على جنگ كرد كافر است . اما زيديه ، معتقدند كه ابو بكر و عمر شايسته امامت بودند چرا كه على خلافت را

--> [ 1 ] براى تفصيل بيشتر ، رجوع شود به مقالات الاسلاميين ، ج 1 ، ص 31 به بعد . [ 2 ] محمد بن نعمان رافضى ملقب به شيطان طاق معاصر امام جعفر صادق ( ع ) بود ، رجوع شود به الفرق بين الفرق ، ص 44